Ameazas

Un problema que vai moito máis alá dun parque illado

O que está en xogo neste territorio non é un único parque eólico nin unha actuación puntual. O problema é a suma de moitos proxectos e das súas infraestruturas asociadas: aeroxeradores, liñas de evacuación, ampliacións e subestacións que, en conxunto, poden transformar de maneira moi profunda esta parte do interior de Lugo.

Entre os proxectos que nos afectan están o PE Xescabarex, o PE Cordal de Ousá, o PE Batifol, a ampliación do PE Monciro, o PE Monte Contado, o PE Muracais, o PE Vilamalafronse, o PE Arno e o PE Baro.

En conxunto, esténdense por concellos como Lugo, Castroverde, Pol, Castro de Rei, Begonte, Rábade, Outeiro de Rei, Riotorto, Meira, A Pastoriza, Baleira, A Fonsagrada, Abadín, Lourenzá e Mondoñedo. Isto deixa clara a dimensión real do problema: non falamos dun conflito illado, senón dunha presión territorial a grande escala.

Parques, liñas e subestacións: unha presión acumulativa

No caso do PE Xescabarex, a preocupación céntrase na afección sobre unha contorna de enorme valor natural, paisaxístico e social, con espazos como os Lagos de Teixeiro, Monte Castelo e o bosque de San Fitorio.

No caso do PE Cordal de Ousá, aparece ligado ademais o tema da subestación colectora Ludrio (SET Ludrio 132/400 kV) e das infraestruturas eléctricas asociadas.

A isto súmase a LAT 132 kV DC SE Ludrio–SE San Cibrao e o resto de liñas previstas ou asociadas. O problema é que non se avalía de verdade o impacto acumulado das infraestruturas xa existentes e das novas actuacións proxectadas. A superposición de parques eólicos, liñas e subestacións sobre a mesma zona acaba tratando este territorio, na práctica, como unha zona de sacrificio.

Movementos de terra e transformación física do territorio

O impacto destes proxectos non se limita aos aeroxeradores unha vez instalados. A súa construción require a apertura ou ampliación de pistas, plataformas para maquinaria pesada, movementos de terra, desmontes, terrapléns, cimentacións, gabias para cableado e outras obras auxiliares que transforman de forma moi intensa o territorio.

Estas actuacións supoñen a eliminación de vexetación, a destrución e fragmentación de hábitats, a compactación e erosión do solo e a alteración da drenaxe natural da auga. En zonas rurais e de monte, esta transformación non é un efecto secundario: é unha parte central do impacto, porque modifica de maneira directa a estrutura física da paisaxe e a súa capacidade para manter vida, usos tradicionais e equilibrio ecolóxico.

Biodiversidade, humidais e espazos protexidos en risco

Esta presión afecta a espazos de alto valor ambiental ligados á Rede Natura, aos corredores ecolóxicos e á Reserva da Biosfera Terras do Miño.

Afecta tamén a humidais e sistemas ligados á auga, como a Lagoa de Carazo e os Lagos de Teixeiro, e a especies especialmente sensibles como o mazarico real.

Afectación á veciñanza e á vida no rural

A afección non é só ambiental. Preocúpanos tamén o impacto sobre as vivendas, os negocios, a actividade agrogandeira e a vida cotiá da veciñanza.

En moitos casos, estas infraestruturas supoñen ademais unha perda de valor económico das vivendas afectadas, engadindo un prexuízo directo para as persoas que viven no territorio.

A evidencia científica máis sólida sinala ademais posibles efectos sobre a saúde e o benestar, como molestia persistente, alteración do sono, estrés e perda de calidade de vida, especialmente cando estas infraestruturas se concentran preto de vivendas en contornas rurais tranquilas.

Tamén debe terse en conta o risco asociado á concentración de infraestruturas eléctricas nun territorio rural e forestal xa sometido a múltiples presións.

▸ Avifauna e quirópteros: un impacto ben documentado (preme para ampliar)

Os aeroxeradores xeran tamén riscos directos e indirectos para aves e morcegos. Entre os impactos máis coñecidos están a colisión coas pas, o efecto barreira, o desprazamento de especies sensibles e a perda ou fragmentación de hábitat.

Este risco é especialmente relevante en territorios con humidais, corredores ecolóxicos e zonas de alimentación, cría ou paso de fauna voadora. No caso dos quirópteros, ademais da colisión, tamén se ten documentado mortalidade provocada polos cambios bruscos de presión xerados polas pas en movemento.

Non estamos diante dun risco teórico. Distintos estudos e entidades levan anos advertindo da mortalidade asociada a este tipo de instalacións e da necesidade de avaliar con moito máis rigor a súa implantación, especialmente en áreas ambientalmente sensibles.

▸ Patrimonio arqueolóxico, cultural e etnográfico en risco (preme para ampliar)

Xunto ao impacto ambiental, existe tamén unha ameaza seria para o patrimonio histórico, arqueolóxico e etnográfico. A apertura de pistas, os desmontes e as escavacións poden afectar ou destruír elementos de gran valor que forman parte da memoria material do territorio.

Falamos non só de espazos máis visibles ou recoñecidos, senón tamén doutros bens que forman parte da paisaxe histórica e cultural da comarca: antigas minas romanas, medorras, camiños tradicionais, muros de pedra en seco e outros elementos patrimoniais vinculados á forma de habitar e construír o territorio ao longo dos séculos.

O Camiño Rexio / Vía Rexia, a contorna do Castro de Viladonga e outros espazos con valor histórico, paisaxístico e simbólico forman parte dun patrimonio común que non se pode substituír. Deterioralos, desfiguralos ou poñelos en perigo sería tamén comprometer a memoria colectiva do territorio.

Por que falamos de ameazas en plural

Falamos de ameazas en plural porque non estamos diante dun problema puntual, senón dun proceso de transformación territorial que pode comprometer de maneira irreversible a biodiversidade, a paisaxe, o patrimonio, a vida no rural e a posibilidade de seguir habitando este territorio con dignidade.

▸ A subestación ao carón das casas (preme para ampliar)

Un exemplo claro do impacto que estes proxectos poden ter sobre a veciñanza. O mapa mostra a proximidade da futura subestación ás vivendas do núcleo de Duancos. No debuxo aparecen marcados:

• En vermello: a subestación actual
• En cuadrícula negra: a futura subestación, a apenas metros das casas (algunhas a tan só 2 metros do cercado)

Esta proximidade extrema afecta directamente a calidade de vida das persoas residentes, tanto polo impacto visual como polas posibles repercusións electromagnéticas, acústicas e de seguridade.

▸ Flickering e ruído dos aeroxeradores (preme para ampliar)

Ademais do impacto paisaxístico, os parques eólicos poden afectar directamente a calidade de vida das persoas que viven nas proximidades a través de dous fenómenos ben documentados.

Sombra intermitente (flickering): o movemento das pas dos aeroxeradores proxecta sombras que se suceden de forma rápida e rítmica, producindo un efecto de parpadeo. Isto é especialmente molesto en amencer e anoitecer, cando o sol está baixo, e pode afectar o benestar das persoas nas vivendas próximas.

Contaminación acústica: os aeroxeradores xeran ruído mecánico e aerodinámico. A OMS recomenda manter a exposición ao ruído de aeroxeradores por debaixo de 45 dB para evitar efectos adversos. Estudos sistemáticos confirman que o ruído dos aeroxeradores está asociado a molestia persistente, alteración do sono, estrés e perda de calidade de vida.

▸ Radiacións electromagnéticas (preme para ampliar)

As infraestruturas eléctricas de alta tensión —subestacións e liñas de alta tensión— expoñen á veciñanza a campos electromagnéticos de extrema baixa frecuencia (ELF). A Organización Mundial da Saúde (OMS), a través da súa axencia especializada IARC, clasificou estes campos como posiblemente canceríxenos para os humanos (Grupo 2B) en 2002, baseándose en evidencia epidemiolóxica sobre leucemia infantil en relación con exposicións crónicas.

A Unión Europea establece límites de exposición pública de 100 µT (microteslas) para campos magnéticos e 5 kV/m para campos eléctricos. A preocupación céntrase en que vivendas próximas a estas infraestruturas —tanto a subestación como ás liñas de evacuación— poden ter exposicións persistentes por enriba dos niveis recomendados en zonas de uso habitual.

Podes ampliar información consultando as fontes e documentación técnica que temos recollidas no apartado de Documentos.

Alternativas reais

A transición enerxética pode facerse doutro xeito: potenciando o autoconsumo fotovoltaico en vez de macroparques, instalando renovables en polígonos industriais e teitos en vez de invadir o rural, e garantindo o respecto á Rede Natura e os corredores ecolóxicos.

O rural non ten que ser unha zona de sacrificio. Consulta as nosas propostas completas →